Wyciek danych – co zrobić? Jak zastrzec PESEL i chronić swoje dane

21 sie, 2026

Wyciek danych – co zrobić? Jak zastrzec PESEL i chronić swoje dane

Kolejny wyciek danych i znowu pojawia się to samo pytanie: co zrobić, jeśli moje dane osobowe mogły dostać się w niepowołane ręce? W sierpniu 2026 roku zrobiło się głośno o incydencie dotyczącym firmy MyDr, dostawcy systemu Elektronicznej Dokumentacji Medycznej. Urząd Ochrony Danych Osobowych poinformował, że sprawa może dotyczyć danych osobowych niemal 19 milionów Polaków. Skala robi wrażenie. Ale zamiast zastanawiać się wyłącznie nad tym, czy nasze dane znalazły się wśród danych objętych konkretnym wyciekiem, warto zadać sobie inne pytanie:

Co mogę zrobić już teraz, aby utrudnić przestępcom wykorzystanie moich danych? Jednym z najprostszych działań jest zastrzeżenie numeru PESEL. To rozwiązanie bezpłatne, dostępne dla każdej pełnoletniej osoby posiadającej numer PESEL i co bardzo ważne nie oznacza rezygnacji z normalnego korzystania z większości codziennych usług.

Wyciek danych osobowych – dlaczego może być niebezpieczny?

Sam fakt, że ktoś poznał nasze imię, nazwisko czy numer PESEL, nie oznacza jeszcze, że następnego dnia stracimy pieniądze. Problem zaczyna się wtedy, gdy przestępcy próbują wykorzystać uzyskane informacje do kolejnych działań.

Dane pochodzące z wycieku mogą być wykorzystywane między innymi do przygotowania bardziej wiarygodnych prób oszustwa. Jeżeli przestępca zna nasze imię, nazwisko, numer telefonu, adres e-mail czy PESEL, łatwiej może przekonać nas, że rzeczywiście kontaktuje się z banku, urzędu, placówki medycznej lub innej instytucji. To dlatego oszustwa internetowe są dziś jednym z największych ryzyk także z perspektywy instytucji finansowych. Dlatego po dużym wycieku danych szczególnie ważna jest ostrożność.

SMS zawierający Twoje prawdziwe dane nadal może być fałszywy. Telefon od osoby znającej Twój PESEL nadal może być próbą oszustwa. E-mail zawierający informacje, które zna tylko kilka instytucji, nadal może prowadzić do strony stworzonej przez cyberprzestępców.

Znajomość Twoich danych przez rozmówcę nie jest dowodem jego wiarygodności!

Co zrobić po wycieku danych?

Nie mamy pełnej kontroli nad tym, w jaki sposób wszystkie firmy i instytucje zabezpieczają przechowywane informacje. Mamy jednak wpływ na to, jak sami zareagujemy na informację o wycieku — i na to, jak na co dzień dbamy o swoje dane w sieci.

Przede wszystkim warto zastrzec swój numer PESEL, jeśli jeszcze tego nie zrobiliśmy. To jednak nie wszystko. Po dużym wycieku danych:

  • zachowaj szczególną ostrożność wobec SMS-ów, telefonów i e-maili wykorzystujących Twoje prawdziwe dane;
  • nie podawaj kodów BLIK, kodów autoryzacyjnych, haseł ani danych do logowania osobie, która sama się z Tobą skontaktowała;
  • nie instaluj aplikacji na polecenie osoby dzwoniącej do Ciebie;
  • nie klikaj automatycznie w link przesłany SMS-em lub e-mailem;
  • uważaj na rozmówców, którzy znają Twój PESEL, adres, numer telefonu lub inne dane i wykorzystują tę wiedzę do wzbudzenia zaufania;
  • jeżeli masz wątpliwości, przerwij rozmowę i samodzielnie skontaktuj się z daną instytucją, korzystając z jej oficjalnych danych kontaktowych.

Warto pamiętać o jednej zasadzie: im więcej prawdziwych informacji o Tobie posiada oszust, tym bardziej wiarygodną historię może zbudować. Mechanizm jest ten sam, którego przestępcy używają w sezonowych kampaniach oszustw, np. w okresie świątecznym.

Jak zastrzec PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne.

Możesz zrobić to na trzy podstawowe sposoby:

  1. w aplikacji mObywatel,
  2. przez bankowość elektroniczną,
  3. osobiście w dowolnym urzędzie gminy.

To szczególnie ważna informacja dla osób starszych oraz osób, które nie korzystają z aplikacji mobilnych czy usług cyfrowych.

Brak aplikacji mObywatel nie oznacza, że nie można zastrzec PESEL.

Można udać się do dowolnego urzędu gminy i dokonać zastrzeżenia po potwierdzeniu swojej tożsamości. Dlatego warto porozmawiać o zastrzeżeniu PESEL również z rodzicami, dziadkami i innymi bliskimi osobami, które na co dzień nie korzystają z mObywatela.

Sprawdź też  Jak chronić swoje dane osobowe w internecie? Bezpieczeństwo i szyfrowanie danych w sieci

Edukacja finansowa klientów indywidualnych

Zainteresowany wzięciem udziału w kursie?

Zapisz się!

Co daje zastrzeżenie PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL powoduje, że określone instytucje mają obowiązek sprawdzić jego status przed dokonaniem czynności wskazanych w przepisach.

W praktyce jest to ważne zabezpieczenie m.in. przed próbą wykorzystania cudzych danych do zaciągnięcia zobowiązania finansowego. Zastrzeżenie PESEL może chronić m.in. przed sytuacją, w której ktoś próbuje na nasze dane:

  • zaciągnąć kredyt lub pożyczkę,
  • kupić sprzęt na raty,
  • dokonać niektórych czynności notarialnych,
  • uzyskać duplikat karty SIM.

Zastrzeżenie PESEL działa dlatego, że instytucje finansowe mają obowiązek weryfikować tożsamość klienta w ramach procedur KYC — a sprawdzenie rejestru zastrzeżeń jest jednym z elementów tego procesu. Warto jednak bardzo wyraźnie podkreślić:

Zastrzeżenie PESEL nie jest tarczą chroniącą przed każdym rodzajem cyberoszustwa!

Nie ochroni nas przed sytuacją, w której sami podamy oszustowi kod BLIK, hasło do bankowości albo zainstalujemy na jego polecenie aplikację umożliwiającą zdalny dostęp do telefonu czy komputera. Dlatego zastrzeżenie PESEL powinno być traktowane jako jeden z elementów ochrony danych!

Czy z zastrzeżonym PESEL można normalnie funkcjonować?

Tak. I to jedna z najważniejszych informacji, ponieważ część osób nadal obawia się, że zastrzeżenie numeru PESEL utrudnia im codzienne życie. Z zastrzeżonym numerem PESEL nadal możesz między innymi:

  • iść do lekarza,
  • zrealizować receptę,
  • zrobić przelew,
  • załatwiać sprawy urzędowe,
  • podróżować czy kupować bilety lotnicze.

Zastrzeżenie numeru PESEL nie oznacza więc „wyłączenia” Twojego numeru. PESEL nadal istnieje i nadal służy do identyfikacji osoby. Zmienia się przede wszystkim możliwość wykorzystania go przy określonych czynnościach, przy których przepisy wymagają sprawdzenia Rejestru Zastrzeżeń Numerów PESEL.

Zastrzeżony PESEL a wypłata pieniędzy z bankomatu

To pytanie pojawia się bardzo często. Zastrzeżenie numeru PESEL nie blokuje rachunku bankowego ani karty płatniczej.

Możesz więc normalnie korzystać z konta, robić przelewy, płacić kartą czy wypłacać pieniądze z bankomatu. Są jednak określone czynności finansowe, przy których status numeru PESEL ma znaczenie. Dlatego przed planowaną czynnością warto sprawdzić, czy wymaga ona wcześniejszego cofnięcia zastrzeżenia.

Kiedy trzeba cofnąć zastrzeżenie PESEL?

Chcesz wziąć kredyt albo kupić coś na raty? Możesz czasowo cofnąć zastrzeżenie PESEL. To kolejna funkcja, o której wiele osób nie wie. Nie musisz rezygnować z ochrony PESEL na stałe tylko dlatego, że chcesz wykonać czynność wymagającą jego „odblokowania”.

Możesz:

  1. cofnąć zastrzeżenie PESEL,
  2. wykonać potrzebną czynność,
  3. ponownie zastrzec PESEL.

Możliwe jest również czasowe cofnięcie zastrzeżenia. W takim przypadku określasz moment, w którym numer PESEL ma zostać automatycznie ponownie zastrzeżony. To bardzo praktyczne rozwiązanie, ponieważ nie trzeba później pamiętać o ponownym włączeniu ochrony.

Ważne: po cofnięciu zastrzeżenia ponownego zastrzeżenia można dokonać najwcześniej po upływie 30 minut, w niektórych przypadkach ponowne zastrzeżenie może wymagać oczekiwania nawet do 12 godzin!

Czy PESEL warto mieć zastrzeżony cały czas?

W większości przypadków tak. Najwygodniejszy model to:

PESEL pozostaje zastrzeżony na co dzień, a zastrzeżenie cofamy wtedy, gdy rzeczywiście jest to potrzebne.

Po wykonaniu określonej czynności możemy ponownie włączyć ochronę. Nie trzeba więc czekać na kolejny głośny wyciek danych, aby pomyśleć o bezpieczeństwie. Jeżeli Twój numer PESEL nie jest obecnie zastrzeżony, warto rozważyć zrobienie tego niezależnie od tego, czy Twoje dane znalazły się w konkretnym wycieku.

Nie korzystasz z bankowości internetowej ani mObywatela? Też możesz zastrzec PESEL

To szczególnie ważne w przypadku seniorów. Cyfryzacja usług nie oznacza, że osoby niekorzystające ze smartfona są pozbawione możliwości zabezpieczenia swojego numeru PESEL.

Jeżeli ktoś nie korzysta z mObywatela lub nie chce korzystać z usług internetowych, może udać się do dowolnego urzędu gminy z dokumentem tożsamości i złożyć wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL.

Dlatego warto nie tylko samemu zadbać o swoje dane, ale również zapytać: Czy moi rodzice albo dziadkowie mają zastrzeżony PESEL? Rozmowa o bezpieczeństwie w rodzinie to element edukacji finansowej klientów indywidualnych — a warto ją zaczynać wcześnie, także w ramach edukacji finansowej dzieci i młodzieży.

Czasami kilkanaście minut poświęconych bliskiej osobie może znacząco zwiększyć jej bezpieczeństwo.

Zastrzeżenie PESEL to nie wszystko. Uważaj na socjotechnikę

Po dużym wycieku danych zagrożeniem nie jest wyłącznie możliwość wykorzystania samego numeru PESEL. Dane mogą pomóc przestępcom w przygotowaniu znacznie bardziej przekonujących oszustw. Wyobraź sobie telefon:

„Dzień dobry, kontaktujemy się w związku z bezpieczeństwem Pani danych. Dla potwierdzenia Pani numer PESEL to…?”

Rozmówca podaje prawdziwy numer. To właśnie w tym momencie łatwo pomyśleć: skoro zna moje dane, to rzeczywiście musi dzwonić z banku lub innej instytucji. Niekoniecznie. Po wycieku danych znajomość informacji o Tobie może być właśnie narzędziem wykorzystywanym przez oszusta do budowania wiarygodności.

Dlatego nigdy nie traktuj znajomości Twoich danych jako potwierdzenia tożsamości rozmówcy. Jeżeli chcesz sprawdzić, czego instytucja może od Ciebie legalnie wymagać, zobacz, czy bank może skanować dowód osobisty i kiedy skan dowodu jest zgodny z prawem.

Co jeszcze warto zrobić po informacji o wycieku danych?

Jeżeli wyciek obejmował adres e-mail i hasło, którego używasz do logowania, zmień hasło – szczególnie jeżeli to samo lub podobne hasło wykorzystujesz również w innych serwisach.

Tam, gdzie jest to możliwe, korzystaj z uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA/2FA).

Obserwuj również swoje rachunki i zwracaj uwagę na operacje, których nie rozpoznajesz.

Nie działaj pod presją czasu. Komunikaty typu „musisz zrobić to natychmiast”, „Twoje pieniądze są zagrożone” czy „podaj kod, żeby zablokować transakcję” powinny uruchomić Twoją czujność.

Cyberprzestępcy bardzo często próbują sprawić, aby ofiara zaczęła działać szybciej, niż zacznie myśleć. Rozpoznawanie takich schematów to podstawa — dlatego organizujemy szkolenia z cyberbezpieczeństwa dla zespołów i klientów instytucji finansowych.

Wyciek danych? Nie panikuj, działaj!

Na bezpieczeństwo naszych danych nie zawsze mamy pełny wpływ. Nawet jeżeli sami przestrzegamy wszystkich zasad cyberbezpieczeństwa, nasze dane znajdują się w systemach wielu firm i instytucji. Mamy jednak wpływ na to, co zrobimy, gdy pojawi się informacja o kolejnym wycieku.

Zastrzeżenie PESEL jest jednym z najprostszych sposobów ograniczenia ryzyka wykorzystania naszej tożsamości. Jest bezpłatne, można je łatwo cofnąć, a jego posiadanie nie oznacza rezygnacji z normalnego funkcjonowania. Dlatego zamiast zastanawiać się wyłącznie:

„Czy moje dane wyciekły?”

warto zadać sobie również drugie pytanie:

„Co zrobiłam lub zrobiłem, żeby trudniej było je wykorzystać?”

A potem zrobić jeszcze jedną rzecz, czyli przekazać tę informację rodzicom, dziadkom i innym bliskim osobom. Nie każdy korzysta z mObywatela, ale każdy może zadbać o bezpieczeństwo swojego numeru PESEL!

Źródła

Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny.

Wyciek danych - najczęściej zadawane pytania:

Call Now Button